Rosanvallon: ‘Tegendemocratie leidt wél tot meer legitimiteit’

Pierre_RosanvallonVoor mijn scriptieonderzoek kwam ik een interview uit 2012 tegen met de Franse historicus Pierre Rosanvallon. Hij ontving in dat jaar de Spinozalens voor zijn werk. In gesprek met NRC Handelsblad geeft hij zijn visie op de legitimiteit van de Europese democratie.

Rosanvallon: “Om legitiem te zijn, moet een macht door heel de samenleving worden erkend. Daarom heeft een democratie andere elementen nodig naast het meerderheidsprincipe. Zoals instellingen die in beginsel heel de samenleving vertegenwoordigen.”

Verkiezingen zijn alleen een middel
Volgens Rosanvallon ligt in het denken over democratie te veel nadruk op de instituties. De Europese Unie wordt bijvoorbeeld niet per se democratischer als burgers de Europese Commissie kunnen kiezen. Het gaat er in een democratie om “de maatschappelijke pluriformiteit tot uitdrukking te brengen”. Verkiezingen en vertegenwoordigende democratie zijn daarbij geen doel op zich, maar slechts een middel.

De historicus pleit daarom voor meer ‘tegendemocratie’. Dit kan op verschillende manieren. Denk aan instellingen die het openbaar bestuur controleren of rechters en een grondwet die een ‘raamwerk van garanties’ bieden. De overheid en regering moeten vervolgens binnen dit ‘raamwerk’ opereren en mogen de grenzen ervan niet zomaar optrekken.

Ook burgers kunnen een onderdeel zijn van de tegendemocratie door deel te nemen aan sociale groepen en zo hun belangen te verdedigen. In een interview met De Groene Amsterdammer zei hij hierover: “Je kunt geen rechtvaardige samenleving heropbouwen zonder dat burgers daarin actief zijn. Juist dat is een probleem tegenwoordig, want kiezers gedragen zich niet als staatsburgers, maar als passieve consumenten van de politieke waan van de dag.”

Tegendraads
Meer tegendemocratie zou de democratie in een land dus meer legitimiteit geven dan meer ‘directe democratische mechanismen’, aldus Rosanvallon. Zijn visie gaat daarmee in tegen de ideeën van veel Europese politici. Zij willen de EU juist meer legitimiteit geven door het Europese volk inspraak te geven bij de invulling van de belangrijkste politieke sleutelposities. Zo komt de opvolger van José Barroso, de huidige voorzitter van de Europese Commissie, voor het eerst voort uit de Europese Parlementsverkiezingen. Daarnaast pleitte eurocommissaris Viviane Reding vorig jaar voor een rechtstreeks gekozen Europese minister van financiën.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *