Er valt veel over Witte Paarden & Blauwzuur te zeggen, maar laten we beginnen met de conclusie dat dit een buitengewoon knappe debuutroman is van Cees van den Boom (1997). Met name de eerste honderd pagina’s doen qua ambitie bijna denken aan een grote familieroman van Jonathan Franzen – en de uitvoering is ook nog eens indrukwekkend te noemen.
Hoofdpersoon is Siem, een middelbare scholier die op het eerste gezicht lijdt onder het gezag van zijn vader – tevens rector van zijn middelbare school. Er heeft een incident plaatsgevonden met een andere leerling, wat er precies is gebeurd blijft lang onduidelijk. Wel duidelijk is dat zijn vader hem van school heeft getrapt.
Het verhaal opent met Siem die ‘s nachts struint door de straten van Den Haag, wachtend op de hervatting van de NS-dienstregeling – vanwege de hevige sneeuwval zijn alle treinen uitgevallen. Er worden geen jaartallen genoemd, maar gevoelsmatig vinden de gebeurtenissen plaats ergens in december 2011 of 2012. Je hebt als lezer geen idee waar Siem naartoe wil of waarom en dat is een van de belangrijkste spanningsbogen in het boek. Het enige wat je zeker weet is dat hij niet gevonden wil worden.
Naast het perspectief van Siem en zijn vader Harmen leer je al gauw moeder Wies kennen, een vrouw die door een gebrek aan liefde in haar jeugd last heeft van een zware depressie. Eigenlijk draagt haar leven de roman. Want in de kern is Witte Paarden & Blauwzuur een verhaal over hoe je wordt gevormd door je ouders, door dat wat je aan genen én aan liefde meekrijgt en in hoeverre je (lees: Siem) daarvan kan ontsnappen.
Van den Boom schetst knap de levenslijnen van verschillende vrienden en familieleden die allemaal invloed hebben gehad op Siem en zijn moeder. Zo speelt ook Siems zus Linde een belangrijke rol: bij gebrek aan moeder die er altijd voor haar kinderen kon zijn, probeerde zij de rol van verzorgster voor haar moeder en broertje op zich te nemen. Ook de scènes vanuit Wies in een open inrichting voor psychiatrische patiënten spreken tot de verbeelding.
Ik moet wel zeggen: op twee derde van de roman verslapte mijn aandacht enigszins. Het komt onder andere doordat je erg veel in de hoofden van enkele personages zit en er te veel wordt uitgelegd waarom X een gevolg is van Y of hoe personage Z in elkaar zit, terwijl dit impliciet al wel duidelijk was. Enkele voorbeelden:
“Want hij praatte niet over haar, over haar dood, noch over het leven dat zij als moeder en zoon hadden gedeeld.”
“Zijn zoon trok een zware wissel op hun gezin, omdat hij sinds het overlijden van zijn moeder bijwijlen onhandelbaar was geworden, zijn gedrag nog ongeregelder, en zijn grillen nog buitensporiger dan voorheen, maar ook dat hing samen met het evenwicht dat was zoekgeraakt, de afwezigheid van een tweede ouder, zijn moeder die als enige zijn taal sprak, hem kon hebben als geen ander.”
“Zijn kop was een mijnenveld van herinneringen die hij niet wenste te herleven, vragen waarop hij het antwoord schuldig wilde blijven, uit vrees en wat er aan ideeën door zijn hoofd spookte was zo griezelig dat hij er soms zelfs zijn ogen voor moest sluiten.”
“Alleen dit is al moeilijk voor hem, simpelweg praten over zaken die betrekking hebben op emotie, nog zonder dat ik een vraag heb gesteld over zijn eigen gevoelens.”
Het voelt zwaar om een debuutroman hierop af te rekenen. Zeker omdat er ook veel prachtige zinnen tussen zitten, zoals dit psychologencitaat:
“Denk praktischer, zei hij, want als je daadwerkelijk in een put gevangenzat, dan zou tobben toch ook niet je strijdplan zijn?”
Ik heb mij even afgevraagd of de inzinking in het midden te maken heeft met het gekozen perspectief voor zowel Siem, Harmen als Wies. Dat de spanning wegebt omdat je deze personages inmiddels wel kent en de mijmeringen in hun hoofd voor een deel op hetzelfde punt uitkomen. Maar vanaf het moment dat Siem eindelijk in de trein zit, werd ik wel weer gegrepen. Zeker het einde is prachtig rond – zonder dat er van alles weer expliciet wordt uitgelegd. Hier durft Van den Boom zijn personages en hun contact met elkaar voor zich te laten spreken.
